چرا عرضه اولیه دوباره مهم شده است؟ عرضه اولیه سهام یا IPO همواره یکی از جذابترین رویدادهای بازار سرمایه برای سهامداران خرد بوده است. در شرایطی که بازار سهام با نوسانات مقطعی، دورههای رکود و افت اعتماد سرمایهگذاران مواجه میشود، عرضههای اولیه میتوانند نقش یک محرک روانی و عملیاتی را ایفا کنند. در هفتههای اخیر، همزمان با بهبود نسبی فضای بورس و افزایش تعداد فعالان بازار سرمایه، عرضههای اولیه دوباره در کانون توجه قرار گرفتهاند. بسیاری از سهامداران، عرضه اولیه را بهعنوان کمریسکترین شکل ورود به بازار سهام میشناسند؛ هرچند تجربه سالهای گذشته نشان داده که این ابزار نیز بدون ریسک نیست و نیازمند تحلیل و نگاه واقعبینانه است.
در ادامه خبرنگار گسترش نیوز با گزارش مفصلی درباره عرضه اولیه ها در بورس به بررسی جزئیات مهم این رویداد پرطرفدار بورسی می پردازد که در ادامه می خوانیم.
عرضه اولیه به فرآیندی گفته میشود که طی آن، بخشی از سهام یک شرکت برای نخستینبار در بازار سرمایه عرضه و قابل معامله میشود. هدف اصلی این اقدام، تأمین مالی شرکتها، افزایش شفافیت عملکرد، گسترش مالکیت عمومی و تعمیق بازار سرمایه است. از سوی دیگر، عرضه اولیه برای سهامداران فرصتی فراهم میکند تا با سرمایهای نسبتاً کوچک، در سهام یک شرکت تازهوارد مشارکت کنند. در اغلب موارد، عرضههای اولیه با قیمتگذاری محتاطانه انجام میشوند تا جذابیت لازم برای جذب سرمایهگذاران خرد ایجاد شود.
در هفتهها و ماههای اخیر، بازار سرمایه شاهد چند عرضه اولیه بوده که برخی از آنها با استقبال قابل توجه سهامداران همراه شدهاند. یکی از شاخصترین نمونهها، عرضه اولیه سهام شرکت «اروند» بود که پس از ورود به بورس، با تقاضای بالا مواجه شد و در روزهای ابتدایی معاملات، صف خرید را تجربه کرد. این رفتار بازار نشان داد که همچنان عطش سهامداران برای مشارکت در عرضههای اولیه وجود دارد، بهویژه زمانی که فضای کلی بازار رو به بهبود باشد.
صف خرید شدن نماد اروند، از دید تحلیلگران، دو پیام مهم داشت: نخست اینکه اعتماد نسبی به بازار سرمایه در حال بازگشت است و دوم اینکه سهامداران عرضه اولیه را بهعنوان فرصتی کمریسکتر نسبت به خرید سهام در بازار ثانویه تلقی میکنند.
یکی از مهمترین رویدادهای پیشروی بازار سرمایه، عرضه اولیه سهام شرکت «درپاد» است که قرار است فردا با نماد «درپاد» انجام شود. این عرضه اولیه در شرایطی صورت میگیرد که فضای بازار نسبت به ماههای گذشته متعادلتر شده و بسیاری از فعالان بازار منتظرند ببینند میزان مشارکت سهامداران در این عرضه چقدر خواهد بود.
نکته قابل توجه درباره عرضههای اولیه اخیر، از جمله درپاد، امکان خرید سهام بدون واریز نقدی و بهصورت اعتباری برای برخی سهامداران است. این موضوع باعث میشود سهام عرضه اولیه مستقیماً وارد پرتفوی سرمایهگذار شود، بدون آنکه نیاز به پرداخت وجه نقد در لحظه ثبت سفارش باشد. چنین سازوکاری میتواند دامنه مشارکت سهامداران را افزایش دهد و جذابیت عرضههای اولیه را دوچندان کند.
امکان خرید عرضه اولیه بهصورت اعتباری یکی از تحولات مهم در سازوکار عرضههاست. این روش، بهویژه برای سهامدارانی که نقدینگی محدود دارند، جذابیت بالایی ایجاد میکند. با این حال، کارشناسان بازار سرمایه تأکید میکنند که استفاده از اعتبار باید با احتیاط انجام شود. اگرچه عرضه اولیه معمولاً با رشد قیمت در روزهای ابتدایی همراه است، اما در صورت اصلاح بازار یا افت قیمت سهم، استفاده از اعتبار میتواند ریسک زیان را افزایش دهد. بنابراین، مدیریت ریسک و آگاهی از شرایط اعتباردهی کارگزاریها اهمیت زیادی دارد.
حجتالله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، اخیراً اعلام کرده است که تا پایان سال جاری حدود ۲۰ عرضه اولیه جدید در بازار سرمایه انجام خواهد شد. این اظهارنظر، سیگنال مهمی برای فعالان بازار تلقی میشود و نشاندهنده عزم سیاستگذار برای افزایش عمق بازار و تأمین مالی شرکتها از طریق بورس است. تحقق این وعده میتواند نقش مهمی در افزایش تنوع گزینههای سرمایهگذاری، جذب سرمایهگذاران جدید و افزایش نقدشوندگی بازار ایفا کند.
همزمان با افزایش عرضههای اولیه، آمارها نشان میدهد که تعداد فعالان بازار سرمایه و کدهای بورسی فعال در هفتههای اخیر رشد قابل توجهی داشته است. این رشد بهویژه در میان سرمایهگذاران خرد مشهود است؛ گروهی که عرضههای اولیه را یکی از کمریسکترین مسیرهای ورود یا بازگشت به بازار میدانند. افزایش تعداد کدهای فعال، از منظر سیاستگذار، نشانهای از احیای اعتماد عمومی به بورس و کارکرد آن بهعنوان بستر سرمایهگذاری بلندمدت است.
با وجود تصویر مثبت عرضههای اولیه، تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که این مسیر همیشه بدون ریسک نیست. در برخی مقاطع، سهامی که بهصورت عرضه اولیه وارد بازار شدهاند، پس از پایان دوره صف خرید، وارد روند نزولی شده و باعث زیان سهامداران شدهاند. این موضوع معمولاً به عواملی مانند قیمتگذاری نامناسب، شرایط نامطلوب بازار، ضعف عملکرد شرکت یا هیجانات مقطعی بازار مربوط بوده است.
بنابراین، اگرچه عرضه اولیه در اغلب موارد سودآور بوده، اما نباید آن را یک مسیر تضمینشده تلقی کرد. تحلیل وضعیت کلی بازار، شناخت صنعت شرکت و توجه به ارزشگذاری سهم از نکات مهمی است که سهامداران باید مدنظر قرار دهند.
پاسخ کوتاه این است: در اغلب موارد بله، اما با آگاهی و مدیریت ریسک. عرضههای اولیه معمولاً با سرمایهگذاری اندک، ریسک محدود و بازدهی مناسب در کوتاهمدت همراه هستند. بهویژه برای سهامداران تازهوارد، این ابزار میتواند نقطه شروع مناسبی برای آشنایی با بازار سرمایه باشد. با این حال، نگهداری بلندمدت سهام عرضه اولیه نیازمند بررسی عملکرد شرکت و شرایط بازار است و تصمیمگیری احساسی میتواند زیانبار باشد.
برای شرکت در عرضه اولیه، هر سهامدار باید مراحل زیر را طی کند:
داشتن کد بورسی فعال و ثبتنام در سامانه سجام، داشتن حساب معاملاتی در یکی از کارگزاریها، ورود به سامانه معاملات آنلاین در ساعت اعلامشده برای عرضه اولیه، ثبت سفارش خرید در بازه قیمتی اعلام شده، معمولاً بدون نیاز به تعیین قیمت دقیق، انتظار برای تخصیص سهام که معمولاً در پایان روز معاملاتی انجام میشود.
در اغلب عرضههای اولیه، زمان ثبت سفارش در بازه مشخصی از ساعات معاملاتی (معمولاً چند ساعت مشخص) اعلام میشود و تخصیص سهام بهصورت مساوی یا نسبی میان متقاضیان انجام میگیرد.
در کنار عرضههای اولیهای که در هفتههای اخیر انجام شده و یا در حال انجام است، چند شرکت دیگر نیز در صف ورود به بورس و عرضه اولیه تا پایان سال ۱۴۰۴ قرار دارند که میتوان آنها را از جمله فرصتهای مهم برای سرمایهگذاران بازار سرمایه دانست. یکی از برجستهترین این موارد، شرکت بزرگ «دیجیکالا» است که مراحل پذیرش خود در بورس را طی میکند و ارزشگذاری آن در بازه بسیار بالا برآورد شده است؛ این موضوع باعث شده تا ورود آن به بازار بهعنوان یکی از مهمترین عرضههای اولیه آینده تلقی شود و بسیاری از سهامداران حقیقی و حقوقی منتظر زمان عرضه آن باشند.
علاوه بر دیجیکالا، شرکت «هامون نایزه» با نماد هانیکو نیز اخیراً عرضه اولیه خود را انجام داده و پیشتر در صف بوده، اما تجربه ورود آن نشان میدهد که فهرست شرکتهایی که در مراحل پایانی پذیرش هستند قابل توجه است و انتظار میرود چند نام دیگر نیز در ماههای پیشرو پس از تکمیل مستندات و موافقتهای ناظر بازار سهام وارد مرحله عرضه اولیه شوند. این روند تداومی از شرکتهای بزرگ و متوسط در صف عرضه اولیه نشان میدهد که بازار سرمایه در مسیر توسعه و تعمیق قرار دارد و برخی از مهمترین عرضهها مانند دیجیکالا میتوانند حجم قابل توجهی از نقدینگی و توجه سرمایهگذاران را جذب کنند، بهخصوص که وعده انجام تعداد بیشتری عرضه تا پایان سال از سوی نهادهای مسئول داده شده است.
عرضههای اولیه در شرایط فعلی بازار سرمایه ایران، بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفتهاند. استقبال سهامداران از نمادهایی مانند اروند، عرضه پیشروی درپاد، امکان خرید اعتباری و وعده انجام ۲۰ عرضه اولیه تا پایان سال، همگی نشان میدهد که سیاستگذار بهدنبال استفاده از این ابزار برای تقویت بورس است. با وجود برخی تجربههای تلخ گذشته، عرضه اولیه همچنان یکی از جذابترین و کمریسکترین مسیرهای سرمایهگذاری برای سهامداران خرد محسوب میشود؛ مسیری که در صورت آگاهی و تحلیل درست، میتواند هم برای سرمایهگذاران و هم برای بازار سرمایه سودمند باشد.
